W Afganistanie coraz częściej odmawia się kobietom pomocy medycznej, bo leczyć je próbują mężczyźni. Choć talibowie nie ogłosili oficjalnego zakazu, lekarze i dentyści mówią o rozkazach, nalotach na gabinety i groźbach więzienia. Sprawę opisały wspólnie dziennik „The Guardian” i portal Zan Times.

Leczenie przerwane w połowie

37-letnia Farida (imię zmienione) wróciła z Iranu do Heratu na zachodzie kraju. Rodzina nie ma stałych dochodów, a wizyta u lekarza to dla niej luksus. Gdy ból zęba stał się nie do zniesienia, na początku lipca poszła do gabinetu stomatologicznego. Dentysta uznał, że kilka zębów trzeba usunąć i zastąpić implantami lub protezą. Plan obejmował kilka wizyt, a koszt całości trzeba było zapłacić z góry.

Podczas trzeciej wizyty, gdy miano wstawić implanty, usłyszała, że leczenia nie można kontynuować. Później w klinice powiedziano jej, że przyszło polecenie z talibskiego Ministerstwa Krzewienia Cnoty i Zapobiegania Występkowi: mężczyźni dentyści nie mogą już przyjmować pacjentek. Po trzech miesiącach jej leczenie nadal jest niedokończone.

Mahram i kontrola w gabinetach

Według rozmówców obu redakcji podobne zasady obowiązują w większości prowincji. Lekarze mówią, że nie wolno im badać kobiet, a nawet udzielać im pomocy w nagłych przypadkach, chyba że obecny jest mahram, czyli męski opiekun pacjentki, albo zabieg wykonuje pielęgniarka. Chirurg Samim, który od 15 lat pracuje w publicznym szpitalu na północy kraju, opisuje to tak:

„Nie wolno nam bezpośrednio badać pacjentek, bo nie jesteśmy ich mahramami – bez względu na to, jak prosty jest zabieg i jak ciężki stan chorej”.

Część gabinetów wystawia kogoś na czujkę, by ostrzegał przed urzędnikami talibów. W prowincji Balch władze miały w maju nakazać szpitalom i klinikom, by zamiast imion kobiet używać słowa „Bibi”, także na receptach.

Kobiety bez lekarek

Zakaz uderza tym mocniej, że od grudnia 2024 roku kobiety nie mogą studiować w placówkach medycznych, a szpitale potwierdzają zakaz zatrudniania personelu żeńskiego. Lekarki, które jeszcze pracują, także muszą mieć mahrama. Pacjentki zostają z trzema wyjściami: ryzykować leczenie u mężczyzny, korzystać z pomocy osób bez kwalifikacji albo żyć z chorobą. Jedna z rozmówczyń opisała, że ze zgłoszeniem się do lekarza czekała, aż pojawi się druga pacjentka z opiekunem, choć sama przyszła z ojcem.

Wypowiedzi pacjentów i lekarzy przeczą zapewnieniom talibów. W lutym minister komunikacji Hamdullah Nomani oświadczył, że lekarze leczący kobiety będą traktowani jako mahram.

Co to oznacza w praktyce

Dla Afganek skutki są bardzo konkretne: dłuższe podróże po pomoc, rezygnacja z leczenia i pogłębiające się problemy zdrowotne. Szczególnie trudna jest sytuacja rodzin, które wróciły z emigracji i nie mają pieniędzy, bo przerwane leczenie zwykle oznacza stratę już poniesionych opłat.

Polski czytelnik nie odczuje tego bezpośrednio, ale sprawa ma znaczenie także w Europie. Afganki od lat szukają schronienia w krajach UE, a ograniczenia w dostępie do opieki zdrowotnej, edukacji i pracy bywają ważnym elementem opisu sytuacji w kraju pochodzenia. Szczegóły ocen w poszczególnych państwach członkowskich są jednak różne i warto sprawdzać je w oficjalnych komunikatach organów azylowych.

Źródło: The Guardian – „Afghan women told to ‘go home’ after de facto ban on male doctors treating them”